Tolosako azken kale-neurketak datu argia utzi du: herritarren %47 aritu da euskaraz 2025ean, azken urteetako joera positiboa eten eta gaztelaniaren erabileraren azpitik kokatuz. Jaitsiera hau, batez ere, helduen eta adinekoen artean nabaritu da; haurrek eta gazteek, euskarari tinko eusten dioten bitartean.
Datua jaitsiera joeratzat hartu ez duten harren, arduraz hartu dute Tolosako Udalak eta Galtzaundi Tolosaldeko Euskaltzaleen Elkarteak, erronka non dagoen argi utziz: helduen eta adinekoen erabileran.
Adinaren paradoxa: Umeak motor
Neurketak datu esanguratsu bat utzi du: haurrak eta gazteak dira euskarari gehien eusten diotenak. Haurren erabilera %75 ingurukoa da, eta haiek tartean direnean, solasaldien %77 euskaraz dira. Alabaina, umeak ez daudenean, helduen arteko erabilera %39ra jaisten da.
"Helduek badute euskara gaitasuna, baina hizkuntza-ohituretan eragin behar da"
Galtzaundiko kideen ustez, haurren eta gazteen erabilerak goia jo du helduek pauso bat ematen ez badute. Adierazi dute helduek badutela euskara gaitasuna, baina hizkuntza-ohituretan eragin behar dela. Gazte garaian euskara hain presente izan ez duten belaunaldiak dira, baina gaur egun euskara ulertu eta hitz egiteko gai direnak.
Inertziak apurtzeko unea
Garbiñe Marzol Tolosako Euskara zinegotziak norabide berean jarri du fokua: inertziak. Marzolen ustez, askotan modu automatikoan jotzen dugu gaztelaniara, eta horregatik neurri zehatzak behar dira bizi garen eta funtzionatzen dugun eremuetan ohitura horiei buelta emateko.
Esku-hartze hau ez da soilik euskara dakitenen arteko kontua. Beste hizkuntzen erabilera %4ra igo da, baina Galtzaundiren iritziz, euskara hizkuntza minorizatua izanik, erronka ez da beste hizkuntzekin lehiatzea, gaztelaniaren hegemonia gainditzea baizik. Tartean dagoen erronka bat ere aipatu dute: etorri berriei euskara tresna natural gisa eskaintzea haien jatorrizko hizkuntzak errespetatuz.
Hamar urterako plana: Ilusioa eta ardura
Udalak 2024an onartutako Plan Estrategikoa da egoera honi buelta emateko tresnetako bat. Gauzatze maila altua duen plan honetan, Udala, Galtzaundi eta UEMA lankidetza estuan ari dira arloz arloko berrikuntzak txertatzen.
Zinegotziak azpimarratu duenez, Korrika bezalako ekimenek erakusten dute Tolosan eta Tolosaldean euskaltzaletasuna bizirik dagoela, baina indar hori egunerokoan aktibatu behar dela. Horretarako bi bide proposatu ditu: Ilusioarena eta ardurarena.
Helburua argia da: euskara haurrei zuzendutako hizkuntza bat izatetik, Tolosako helduen arteko eguneroko harremanetarako tresna izatera pasatzea.